Historia Wybrzeża odsłania się nie tylko w muzeach, lecz także w domach i lokalach, w których spotykali się artyści. Przekonali się o tym uczestnicy wyprawy Klubu Seniora, zorganizowanej w związku ze 100-leciem Towarzystwa Przyjaciół Hallerowa. Odkrywali podczas niej dziedzictwo swojej małej ojczyzny i poznawali ludzi, którzy je współtworzyli.
Jednym z przystanków była wzniesiona w 1938 roku willa Solmare. Seniorów przyjął tam Piotr Andrzejewski, wieloletni honorowy prezes Towarzystwa Przyjaciół Hallerowa. Jego matka, Wanda Andrzejewska, była działaczką i miłośniczką tej organizacji.
Solmare zapisała się w dziejach polskiej nauki i sztuki jako miejsce spotkań środowisk twórczych oraz elit. Bywali w niej przedstawiciele kultury i nauki, a także patrioci zaangażowani w działania na rzecz wolności i niepodległości.
Od powojennej odbudowy kultury do gdyńskiej kawiarni
Po II wojnie światowej Wanda Andrzejewska pomagała odtwarzać życie kulturalne Wybrzeża. W gdyńskim Wydziale Kultury i Sztuki zajmowała się poszukiwaniem lokali, które mogły służyć artystom jako mieszkania, a szkołom muzycznym i plastycznym jako siedziby. Wspierała również osoby zwracające się do niej po pomoc.
W 1946 roku kupiła niewielki lokal w Gdyni i urządziła w nim Salon Sztuki i Przemysłu Ludowego. Twórcy zyskali tam przestrzeń do pokazywania swoich prac. Na początku nie było możliwości otwarcia prywatnej kawiarni, dlatego działalność prowadzono w formule salonu. Prezentowano w nim przedmioty z różnych regionów Polski, ze szczególnym udziałem Kaszub: ceramikę, hafty, wyroby garncarskie, lalki oraz figurki.
Wśród artystów wystawiających swoje prace byli Marcinkowski, Preisner, Zabłocka, Klukowski, Fałat, Axentowicz, Mehoffer, Suchanek, Szwoch i Mokwa. To malarz Franciszek Szwoch nadał miejscu nazwę Cyganeria, nawiązując do spotykającego się tam środowiska artystycznego.
Salon stopniowo stał się również modną kawiarnią. Po uzyskaniu wsparcia wiceprezydenta Gdyni Stanisława Modlińskiego zaczęto podawać w nim kawę, którą palono na zapleczu. Atmosferę spotkań dopełniała gra na pianinie Wiktora Elektorowicza.
Cyganeria widziana oczami kolejnych pokoleń
Seniorzy odwiedzili gdyński lokal razem z Piotrem Andrzejewskim. Poznali jego opowieść o początkach Cyganerii i o tym, jak przez dziesięciolecia wpisywała się ona w dzieje miasta. Wizyta pozwoliła również spróbować dań i deserów od lat obecnych w kawiarni.
Wanda Andrzejewska kierowała lokalem do 1989 roku, a następnie przekazała jego zarządzanie wnukowi. Dziś miejsce, związane z kulturą Gdyni od ponad 80 lat, pozostaje w rękach kolejnych pokoleń rodziny. Po generalnym remoncie otrzymało oszczędny, industrialny wystrój, nawiązujący do miasta z okresu międzywojennego. Odbywały się tam również obchody stulecia Gdyni.
Wycieczka połączyła aktywne spędzanie czasu z poznawaniem lokalnej historii. Dla uczestników była też okazją, by przyjrzeć się miejscom i postaciom, które pozostawiły ślad w życiu kulturalnym Wybrzeża.
Źródło: Urząd Miejski we Władysławowie